4 mei toespraak burgemeester

Op deze bijzondere plek in ons dorp herdenken we onze oorlogsslachtoffers. 

We doen dit omdat we niet mogen vergeten. 
We doen dit om ons de verschrikkingen van de oorlog te herinneren. 

We doen dit om de verhalen te vertellen over hen die voor onze vrijheid gevochten.

We staan stil bij een oorlog van lang geleden. We herdenken om te leren van de geschiedenis. 

Velen hebben meegelopen in de stille tocht na de mooie herdenkingsbijeenkomst eerder vanavond in de Dorpskerk. Als ik de kerk uitloop kijk ik altijd eerst even naar links. Naast de ingang staat in de tuin een grote plattegrond van ons dorp. Op die kaart is te zien in welke huizen tussen 1925 en 1944 Joden woonden. Joden die uit ons dorp weggevoerd en vermoord zijn.

Deze kaart maakt elke keer opnieuw ongelofelijk indruk op mij.

Heel confronterend. Van de 550 joden in ons dorp zijn er meer dan driehonderd niet  teruggekomen. 

Deze kaart zet ook aan het denken omdat deze pas in 2020 is geplaatst. 
De initiatiefnemers vertelden toen in de media dat het ook te maken had met de pijnlijke geschiedenis van het dorp. Lang werd het zoals ze zelf zeiden: ‘verdoezeld, eronder gehouden en van weg gekeken.’ Maar ondanks dat ons dorp een moeilijke geschiedenis kent, moet je de dingen niet wegpoetsen. De toenmalige dominee van de dorpskerk John Vrijhof zei het destijds heel mooi:  “Door er aandacht aan te geven, worden dingen bespreekbaar.” Daarom zijn wij hier vanavond ook bijeen.

En dat is nodig. Want de Holocaust begon niet met gaskamers of massagraven. Het begon met woorden.  Dit is een uitspraak van Jacques Grishaver van het Nederlands Auschwitz Comité, vorig jaar tijdens de Nationale Holocaust Herdenking. Hij houdt ons een spiegel voor:  “Het begon met het normaliseren van uitsluiting, met haatdragende retoriek en met het langzaam uithollen van menselijke waardigheid. 

Ook toen dachten velen: "Zo’n vaart zal het niet lopen." Maar we weten nu dat de kleinste vonken van intolerantie kunnen uitgroeien tot een allesverwoestend vuur.”  
Kijk maar op social media, in de krant en het nieuws. Zie de haat. Zie hoe groepen weggezet worden en de schuld krijgen van woningnood of criminaliteit. Maar ik vraag u: laat u niet beïnvloeden door het algoritme of de bubbel waar u op social media inzit. Ga niet mee in de stemmingmakerij en praat elkaar niet na. Maar ga in gesprek en luister maar elkaar. Ook als je het niet eens bent met elkaar.

Vrijheid van meningsuiting is een groot goed. Maar dat betekent ook dat het soms beter is om toch je mond te houden. Beledigingen, bedreigingen en intimidatie horen niet thuis in een discussie. Als ik naar de rellen op het Malieveld of onlangs in Loosdrecht kijk heeft dat niets met demonstreren of de vrijheid van meningsuiting te maken. Deze vrijheid stopt waar de rechten van anderen worden geschonden. 

Belediging, discriminatie, haatzaaien en smaad zijn gewoon verboden. Voor diegenen die bezig zijn met dit soort ontwrichting zeg ik: hou op met polarisatie en werk samen. 

Het veroorzaken van chaos, het creëren van verdeeldheid en een gevoel van onveiligheid mobiliseert misschien dan wel veel boze mensen, maar het verdeelt onze samenleving. En dat terwijl juist deze tijd vraagt om verbinden in plaats van vervreemden.

Want het grootste deel van onze samenleving wil juist die verbinding met elkaar.

In het Zandvoorts Museum is op dit moment een indrukwekkende tentoonstelling te zien met amateurfoto’s van onze Zandvoortse veteranen. De foto’s zijn zeer persoonlijk en laten zien wat het betekent om in een conflictgebied een stap naar voren te zetten. Ik vind het mooi dat het museum ervoor gekozen heeft om de foto’s in deze periode van de 4mei-herdenkingen te laten zien. Onze veteranen leggen met hun indringende verhalen en foto’s een directe link met de geallieerden die voor onze vrijheid vochten tijdens de Tweede Wereldoorlog. 

Elk jaar ontvang ik in november van The Royal Canadian Legion de eerste herdenkingsklaproos. Afgelopen jaar vertelden zij mij het verhaal van de enige geallieerde die in ons dorp gesneuveld is: de Canadese vliegenier William Harvey Jacobs. 
Op 3 november 1942 vloog hij vanaf Engeland zijn eerste missie. Boven Zandvoort werd hij door een Duits jachtvliegtuig neergehaald. 
Hij crashte in het centrum van ons dorp. 

William Harvey Jacobs is maar 23 jaar oud geworden en uiteindelijk begraven op de Canadese begraafplaats in Bergen op Zoom. Bijna 6.000 kilometer bij zijn Canadese geboortegrond vandaan.

We kunnen niet meer dan ongelofelijk veel respect hebben voor diegenen die hun plunjebaal pakten én pakken en de veiligheid van hun huis en gezin verlaten om zich in te zetten voor onze vrijheid en vrede.

Nooit meer oorlog. Na de gruwel van de Tweede Wereldoorlog waren we het over één ding eens: dit nooit meer. Maar wat zijn we snel vergeten. 

We praten weer over grote machtsblokken. Grenzen die worden overschreden en mensen die worden verdreven. 
Mijn generatie heeft heel bewust de Koude Oorlog meegemaakt. We leefden in angst voor een kernoorlog.  Onze dienstplichtigen oefenden samen met Amerikanen op de Lüneburgerheide terwijl de Oost-Duitsers ze vanaf hun wachttorens in de gaten hielden. Maar we zagen ook hoe in 1989 de Berlijnse muur viel en hoe snel daarna de Sovjet Unie uiteen klapte. 
Dertig jaar later staan we weer tegenover elkaar. Op nog geen drie uur vliegen woedt een oorlog op ons Europese grondgebied in Oekraïne. 
En ik weet niet of u de documentaires heeft gezien wat er langs onze Europese oostgrens gebeurt? We zijn weer heel druk bezig om letterlijk het ijzeren gordijn weer terug te plaatsen.
Maar niet alleen Oost-Europa, ook in het Midden-Oosten en Afrika is er sprake van oorlog, haat en onderdrukking.
De wereld staat in brand.

Op de grote conflicten hebben wij geen invloed. Maar we kunnen wel naar elkaar omkijken. Oppassen dat we niet afglijden. Met respect met elkaar omgaan. Dat we de hand uitsteken naar mensen die onze hulp nodig hebben. En naar elkaar luisteren.

Nog even terug naar die Joodse plattegrond naast de Dorpskerk. Bekijk die kaart. Laat hem op u inwerken. Vraag u af hoe heeft dit kunnen gebeuren? Kijk ook naar de Stolpersteine. Kleine herdenkingsplekken voor huizen waar in de oorlog Joden zijn weggevoerd. Ook deze week plaatsen wij er weer een aantal plaatsen.

Dominee Vrijhof zei het goed: 

"Door er aandacht aan te geven, worden dingen bespreekbaar."

Het is van het grootste belang dat we met elkaar blijven praten.  Dat is de basis voor de samenleving waarin we willen leven. 

Een samenleving in vrijheid zoals we die morgen op 5 mei vieren. 

Vrijheid waarvoor velen hebben gevochten en waarvoor ook wij moeten blijven doorvechten.